Sual: Hangi namazlara nafile denir? Sünnetler de nâfile namaz mıdır?

CEVAP
Farz ve vâcib olmayan namazlara nâfile namaz denir. Beş vaktin sünnetleri de nâfiledir. Nâfile namazlar çoktur. Kuşluk, evvâbin, teheccüd, tehiyyatülmescid gibi. Pazar günü 4, pazartesi 2-12, salı 10, çarşamba 12, perşembe 2, cumartesi 4 rek'at nâfile namaz kılmanın fazîleti hadîs-i şerîf ile bildirilmiştir. Nâfilelerin sevâbı çoktur. Meselâ kuşluk ve teheccüd namazları için hadîs-i şerîflerde buyuruldu ki: (Her gün iki rek'at kuşluk namazı kılanın günâhları deniz köpüğü kadar da olsa affedilir.) [İbni Mâce] (Farzlardan sonra en fazîletli namaz gece namazıdır.) [Müslim]

İstisnasız bütün fıkıh kitapları, sünnetlerin de nâfile olduğunu bildirmektedir. Hepsi de müekked sünnetleri nâfile bahsinde yazmaktadır. Birkaç misâl verelim:

1- Nâfile, lügatta, ziyâde, fazla demektir. Istılahta ise, farz veya vâcib olmayan ibâdettir. Yanî nâfile, sünnet, müstehab ve belli bir vakti olmıyan tetavvu' ibâdetleri içine alır. (Halebî-i Sagîr)
2- Nâfile, farz ve vâcib olmayan ibâdetlerdir. Bütün sünnetler nâfiledir. (Tahtâvî)
3- Beş vaktin sünnetleri de nâfiledir. (Cevhere, Hidâye)
4- Revâtib sünnetler de nâfiledir. (Dürer)
5- Müekked ve gayrı müekked sünnetlerin hepsine nâfile denir. (İbni Âbidîn)
6- Nâfileleri özürsüz oturarak kılmak câizdir. Yalnız sabah namazının sünneti bundan müstesnadır. (Merâkıl-felâh) Hz.Âişe radıyallahü anha (Resûlullah, nâfile namazlardan sabah namazının iki rekati hariç, hiç birini devamlı kılmazdı) buyuruyor. (Buhârî)
7- İmâmın nâfileyi, farz kıldığı yerde kılması mekrûhtur. (Dürr-ül-muhtâr)
8- İmâmın nâfileyi, farz kıldığı yerden geride kılması efdaldir. (Hindiyye)
9- Nâfile, farz ve vâcib olmayan namazlar demektir. Nâfileler revâtib ve regâib olarak ikiye ayrılır. Revâtib, müekked ve gayrı müekked olarak farzlardan önce veya sonra kılınan sünnetlerdir. Regâib ise duhâ ve teheccûd gibi diğer nâfilelerdir. Sünnetlerin nâfileler kısmında anlatılması, nâfile tâbirinin daha şümullu olmasındandır. Çünkü her sünnet nâfiledir, fakat her nâfile sünnet değildir. (Nimet-i İslâm) İmâm-ı Rabbânî hazretleri buyuruyor ki: Nâfilelerin farzlar yanındaki kıymeti, deniz yanında bir damla su gibi bile değildir. Hattâ nâfilelerin sünnetler yanındaki kıymeti de, yine böyledir. (c.1, m.260)

Sünnetler, nâfilelerden bu kadar kıymetli olduğu hâlde, sünnetlerin de nâfileler arasında sayılması, farz veya vâcib olmamasındandır. Sünnetlerin nâfile olduğu hadîs-i şerîfle de bildirilmiştir. Bunlardan biri şöyle: (Kim, devamlı olarak, öğlenin farzından önce dört, sonra iki, akşamın ve yatsının farzından sonra iki, sabahın farzından önce iki rek'at olmak üzere günde 12 rek'at nâfile namaz kılarsa Cennete girer.) [Nesâî][Bu nâfile namazları Peygamber efendimiz de kıldığı için sünnet denilmiştir.] 10- Diğer üç mezhebde de aynen Hanefîdeki gibi sünnetler nâfile olarak bildirilmiştir. (Mezahib-i erbe'a)

Sual: Öğle ve yatsının son sünnetini dört rekat kılmak caiz midir?

CEVAP Farz ve vacip namazlardan başka kılınan namazlara, sünnetler de dahil, nafile denir. Mekruh vakitler haricinde her zaman nafile namaz kılmak caizdir. Öğle ve yatsı namazının farzından sonra dört, akşamın farzından sonra altı rekat nafile namaz kılmanın fazileti hakkındaki hadis-i şeriflerden birkaçı şöyle:

(Öğle namazından önce ve sonra dört rekat namaz kılmaya devam edene cehennem haram olur.) [Tirmizî] (Akşamdan sonra altı rekat namaz kılanın, günahları deniz köpüğü kadar da olsa affedilir.) [Taberanî] (Akşam namazından sonra, konuşmadan altı rekat namaz kılan, oniki yıl nafile ibadet etmiş gibi sevaba kavuşur.) [İbni Mâce]

(Öğlenin farzından önce kılınan dört rekat, yatsının farzından sonra kılınan dört rekat namaz gibidir. Yatsıdan sonra kılınan dört rekat namaz, kadir gecesinde kılınan dört rekat namaz sevabına eşittir.) [Taberanî]

Ancak nafile ibadetlerin sevabına kavuşabilmek için farz borcunun olmaması gerekir. Bu borcu ödemedikçe, bu cinsten olan hiçbir nafile ibadetine sevap verilmez. Dürret-ül fahiredeki hadis-i şerifte, (Allahü teâlâ, kazaya kalmış namaz borcu olanın, nafile namazını kabul etmez) buyuruldu. Ayrıca nafile ibadetlere sevap verilebilmesi için, haramlardan kaçıp günahlara da tevbe etmek gerekir.